วิธีปลูกถั่วแขก (Common Bean)

ถั่วแขก

ถั่วแขก จัดว่าเป็นผักที่ปลูกง่าย ทนแล้งได้ดี ไม่ต้องดูแลรักษามากเมื่อเปรียบเทียบกับถั่วฝักยาว หากดินอุดมสมบูรณ์ดี และมีปริมาณน้ำเพียงพอ ต้นถั่วแขกจะเจริฐอย่างรวดเร็วและขึ้นปกคลุมจนวัชพืชมิอาจขึ้นรบกวนได้ ใบมีขนาดใหญ่ มักเก็บฝักสดมารับประทานเป็นฝัก แต่ในการบริโภคมักทำให้สุกโดยการต้มหรือผัด

สภาพแวดล้อมที่เหมาะสมกับการเจริญเติบโต ถั่วแขกขึ้นได้ในดินแทบทุกชนิด ตั้งแต่ดินทรายไปจนถึงดินเหนียวจัด ความชื้นในดินต้องเพียงพอในช่วงออกดอก จึงจะทำให้ติดฝักได้ดี แปลงที่ปลูกต้องได้รับแสงแดดเต็มที่ตลอดวัน อุณหภูมิที่เหมาะสมสำหรับการเจริญเติบโตคือ 15.5 –  ซ ถั่วแขกปลูกได้ตลอดปี แต่จะให้ผลผลิตดีที่สุดในช่วงเดือนพฤศจิกายนถึงมีนาคม

วิธีปลูกถั่วแขก

การเตรียมดินและการปลูก ถั่วแขกเป็นผักที่มีระบบรากลึกปานกลาง ควรขุดไถดินลึกประมาณ 18 – 22 ซม. ตากดินไว้ 5 – 6 วัน ควรใส่ปุ๋ยคอกเพื่อปรับปรุงสภาพและเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ให้แก่ดิน ควรใส่ปุ๋ยทิ้งไว้ 3 เดือนก่อนปลูก

พันธุ์ถั่วแขกมี 2 ชนิด คือชนิดเลื้อยและชนิดพุ่ม พันธุ์พุ่มต้นสูงประมาณ 35 – 50 ซม. พันธุ์เลื้อยจะสูงประมาณ 1.8 เมตร ในการปลูกทั้ง 2 พันธุ์มักนิยมปลูกโดยเมล็ดหยอดเป็นหลุมลงในแปลงปลูกโดยตรง ระยะที่ใช้ปลูกสำหรับพันธุ์พุ่มประมาณ 10 – 45 -90 ซม. ส่วนพันธุ์เลื้อยใช้ระยะปลูกประมาณ 15 – 22.5 – 90 – 120 ซม. จำนวนเมล็ดพันธุ์ที่ใช้ในพื้นที่ 1 ไร่ ประมาณ 7.14 กก. โดยที่เมล็ดมีความงอก 70% สำหรับพันธุ์พุ่ม และใช้เมล็ดพันธุ์ประมาณ 4 – 9 กก. เมื่อมีความงอก 75% สำหรับพันธุ์เลื้อย

หลังจากหยอดเมล็ดลงในหลุมที่แปลงปลูกหลุมละ 2 – 3 เมล็ด โดยหยอดลงไปลึกประมาณ 1.2 – 2.5 ซม. แล้วใช้ดินร่วนกลบ รดน้ำให้ชุ่ม จนกระทั่งเมล็ดนั้นงอกเมื่อถั่วแขกมีใบจริงประมาณ 2 ใบ ถอนแยกต้นที่อ่อนแอทิ้งไป เหลือไว้เพียงหลุมละ 1 ต้น

ต้นถั่วจะเริ่มเลื้อยเมื่ออายุได้ประมาณ 2 สัปดาห์ ควรใช้ไม้มาปักค้างสำหรับพันธุ์พุ่มไม้รวกที่ทำค้างควรยาวประมาณ 50 ซม. ปักไว้ทุกหลุม สำหรับพันธุ์เลื้อยควรใช้ไม้มาปักยาวประมาณ 1.5 – 2 เมตร ปักหลุมละ 1 อัน แล้วเอนเข้าหากันผูกไว้ด้านบนเป็นกระโจมหรือปักค้างเป็นหลักแล้วขึงเชือกเป็นตอนๆก็ได้

การดูแลรักษาถั่วแขก

การให้น้ำ หากมีน้ำพอเพียงควรให้น้ำสม่ำเสมอ อย่างไรก็ดี อย่าให้ขาดน้ำได้ในช่วงที่ถั่วแขกออกดอกและกำลังติดฝัก

การให้ปุ๋ย ปุ๋ยผสมที่ควรให้ควรมีอัตราของ N : P : K = 1 : 1.5 – 2 : 1 เช่น ปุ๋ยสูตร 5 – 10 -5 ถ้าเป็นดินทรายควรใช้สูตร 5 – 10 – 10 ในอัตรา 50 กก./ไร่ หากดินที่แปลงตอนเตรียมใส่ปุ๋ยคอกมากแล้ว อัตราของปุ๋ยวิทยาศาสตร์ที่ใช้อาจลดลงได้บ้าง การใส่ปุ๋ยวิทยาศาสตร์ควรแบ่งใส่ 2 ครั้ง โดยครั้งแรกใส่เป็นปุ๋ยรองพื้นก่อนปลูก และครั้งที่ 2 ใส่แบบโรยข้างแถวเมื่อถั่วมีอายุ 1 เดือน ในระยะที่ให้ปุ๋ยครั้งนี้ควรทำการพรวนดิน กำจัดวัชพืชไปด้วย

การคลุมดิน สามารถรักษาปริมาณความชื้นในดินได้โดยการหาวัสดุมาคลุมดิน มีผลดีมากในเขตแห้งแล้ง

การเก็บเกี่ยวถั่วแขก

อายุการเก็บเกี่ยว ขึ้นอยู่กับพันธุ์  โดยทั่วไปถั่วแขกแบ่งออกเป็นพันธุ์เบาและพันธุ์หนัก พันธุ์เบาจะมีอายุการเก็บเกี่ยวประมาณ 50 วัน นับจากวันหยอดเมล็ด ส่วนพันธุ์หนักมีอายุการเก็บเกี่ยวประมาณ 70 วัน นับจากวันหยอดเมล็ด การเก็บควรเก็บตอนผักสดอ่อน เมล็ดภายในยังไม่ใหญ่ โดยเฉลี่ยฝักที่มีคุณภาพเหมาะแก่การบริโภค มักมีอายุประมาณ 7 – 10 วัน หลังจากผสมเกสร ขนาดฝักยาวประมาณ 10 ซม. ฝักจะต้องกรอบหักออกง่าย ไม่มีเส้นใย

วิธีเก็บเกี่ยว ควรใช้กรรไกรหรือนิ้วมือหักขั้วฝัก อย่าดึงฝัก เพราะต้นจะกระเทือน จะทำให้ผลผลิตหลังๆไม่ดี ระยะเวลาที่เก็บควรเป็นเวลาเช้า และควรเก็บบ่อยๆ หากทิ้งไว้ฝักจะเสียคุณภาพ รสชาติจะไม่ดี และผลผลิตจะลดลง เพราะอาหารจะเคลื่อนย้ายมาเลี้ยงฝักแก่ พันธุ์พุ่มจะเก็บเกี่ยวประมาณ 2 – 3 ครั้ง สำหรับพันธุ์เลื้อยจะเก็บได้ประมาณ 5 ครั้ง

ถั่วแขกบางพันธุ์ปลูกเพื่อเอาเมล็ด ในการเก็บเมล็ดอ่อนจะเก็บเมื่อฝักเริ่มเปลี่ยนเป็นสีเขียวซีด จึงเก็บฝักนั้นมาแกะเอาเมล็ดมาใช้ประกอบอาหาร หากจะเก็บเมล็ดแก่ต้องปล่อยให้ฝักนั้นแก่จนกระทั่งเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลอ่อนและเริ่มแตกจะตัดต้นมาถึงฟาดกระเทาะเอาเมล็ด หลังจากนั้นนำเมล็ดไปตากให้แห้งและเก็บไว้ในห้องที่มีอากาศถ่ายเทสะดวก และใช้เมล็ดนี้เป็นเมล็ดพันธุ์ได้ ความงอกของเมล็ดพันธุ์จะเสื่อมเร็ว ไม่ควรเก็บไว้เกิน 2 ปี

*** ผลผลิตผักสดในภาคเหนือได้ประมาณ 2.4 ตัน/ไร่

พันธุ์ถั่วแขก

พันธุ์พุ่ม ที่ใช้ปลูกกันมีดังนี้

  1. The Prince เป็นพันธุ์เบา ฝักสีเขียวแก่ ฝักยาว 18 – 21 ซม. ผลผลิตสูงรสดี นิยมมาก
  2. Canadian Wonder เป็นพันธุ์หนัก ฝักสีเขียวยาวขนาด 15 – 18 ซม.
  3. Kinghorn Waxpod เป็นพันธุ์เบา รสดีมาก ฝักสีเหลืองอ่อน ฝักยาว 15 ซม.

พันธุ์เลื้อย

  1. Largo เป็นพันธุ์เบา สามารถปลูกเก็บผักสดและเก็บเมล็ดมาทำอาหาร เมล็ดสีขาว ฝักยาว 12 – 15 ซม.
  2. Kentucky Wonder นิยมมากฝักยาวกลม สีเขียวขนาด 19 – 21 ซม. ต้นสูงประมาณ 7 เมตร เมล็ดสีน้ำตาล

โรคและแมลงของถั่วแขก

โรค โรคที่พบว่าระบาดกับถั่วแขกคือ Anthracnose Bacterial Blight โรคราสนิม (Rust) และโรคที่เกิดจาก Virus การป้องกันกำจัดใช้ยาเช่นเดียวกับถั่วฝักยาว และวิธีการที่หลีกเลี่ยงคือควรปลูกพืชหมุนเวียน

แมลง แมลงที่เข้าทำลายคือเพลี้ยอ่อน (Aphid) หนอนเจาะฝักถั่ว (Bean pod borer) และพวกเต่าทอง (Beetle) ใช้ยาฆ่ากำจัดแมลงเช่นเดียวกับถั่วฝักยาว